Fotoğrafçılıkta Pozlama Üçgeni ve Doğru Pozlama

Fotoğraf yaratmak için ışığa ihtiyacımız vardır.  Işığı doğru bir pozlama ile alabilmek için fotoğraf makinasındaki üç ayarı düzenlemeniz gerekir; diyafram, enstantane (perde hızı) ve ISO. Bu ayarları kullanmamızdaki amaç doğru ışık dengesi, alan derinliği ve odağı bulmaktır. Doğru kombinasyonu bulmak için temel prensipler olsa da takip edilecek tek bir formül yoktur.  Önemli olan kendi yaratıcı sonuçlarınızı elde edebilmeniz için bu elementlerin birlikte nasıl kullanılması gerektiğini anlamaktır.

Alan Derinliği

Alan derinliği fotoğrafınızın ne kadarının net olarak göründüğünün diyafram tarafından belirlenmesiyle ortaya çıkar. Yüksek alan derinliğinde fotoğrafın büyük bir kısmı nettir ve bu f/22 gibi küçük (kısık) diyafram değerleriyle elde edilir. Düşük alan derinliğinde ise fotoğrafın sadece bir kısmı nettir, odak dışında kalan kısmı ise diyafram değeriyle orantılı olarak fludur.  Açık diyafram değerleri (f/1.2 gibi) netliği yapılan konunun arkasında kalan alanı netsiz hale getirir. Yani diyafram ile alan derinliği arasından ters orantı vardır. Temelde büyük diyafram açıklıkları daha dar alan derinlikleri üretir, yani arka planı bulanık bir fotoğraf çekmek istiyorsanız diyafram açıklığını genişletmeniz gerekir. Ancak bundan başka faktörler de rol oynar. Uzun netleme uzaklığına sahip lensler daha düşük alan derinlikleri elde etmenize olanak sağlarlar. (Örneğin 100 mm lensteki F2,8 diyafram açıklığı geniş açılı 24 mm lensteki F2,8 diyafram açıklığından çok daha büyük olduğu için arka plan daha flu olacaktır)

Fotoğraf yaratmak için ışığa ihtiyacımız vardır.  Işığı doğru bir pozlama ile alabilmek için fotoğraf makinasındaki üç ayarı düzenlemeniz gerekir; diyafram, enstantane (perde hızı) ve ISO. Bu ayarları kullanmamızdaki amaç doğru ışık dengesi, alan derinliği ve odağı bulmaktır. Doğru kombinasyonu bulmak için temel prensipler olsa da takip edilecek tek bir formül yoktur.  Önemli olan kendi yaratıcı sonuçlarınızı elde edebilmeniz için bu elementlerin birlikte nasıl kullanılması gerektiğini anlamaktır.

İngilizcesi “exposure” olan pozlama sözcüğü bir fotoğrafın ışık alma miktarını anlatmak için kullanılır. Işığa duyarlı yüzey doğru miktarda ışık aldığında ortaya doğru pozlanmış fotoğraf çıkar. Gerekenden az miktarda ışık aldığında ise az pozlanmış fotoğraf ortaya çıkarken gerekenden fazla miktarda ışığa maruz kalma durumunda ise fazla pozlanmış yani patlamış olarak tabi ettiğimiz fotoğraf otaya çıkar.

Lens içerisinde bulunan ve kısılıp açılarak makine içerisine girerek sensöre ulaşan ışık miktarını kontrol eden mekanizmaya diyafram denir. Çoğu objektifte en büyük diyafram açıklığı F/1.2 ve en küçük diyafram açıklığının F/32 olduğunu söyleyebiliriz. Her değer sensöre bir önceki değerin yarısı kadar ışık geçirmektedir. Lensler üzerine sahip oldukları en büyük diyafram açıklığı 1:2.8 gibi 1 ‘e bölünmüş bir değer olarak yazılır. Bazı lenslerin en açık diyafram değerleri sabitken bazı zoom lenslerin en açık diyafram değerleri odak uzaklığına bağlı olarak değişim gösterir ve1:4-5.6 gibi iki diyafram değeri ile gösterilir.

Perde hızı (Enstantane) ise sensörün önündeki perdenin ne kadar süreyle açılıp kapandığını ifade eder .Hızlı bir enstantane değeri ano dondurmanıza ve fotoğraf makinası elinizdeyken çekim yapmanıza imkan tanır (genelde 1/125 ve daha hızlı değerler) Yavaş enstantane değerleri ise düşük ışık koşullarında daha uzun süre açık kalan perde ile daha iyi pozlanmış fotoğraflar elde etmemize imkan tanırken makinadaki en ufak bir hareket fotoğrafta titremeye sebep olabileceğinden tripod kullanmamızı zorunlu kılar. Enstantane (perde hızı) değerleri saniye cinsinden ifade edilmektedir. Güncel makinelerde ayarlayabileceğimiz değerler maksimum 30 saniye olabilirken en düşük saniyenin 8000 ‘de biri olabilmektedir. 

ISO Değeri;

ISO sensörün ışığa hassasiyetini gösteren değerdir.ISO ayarı maksimumu her fotoğraf makinesinde değişiklik gösterebilmekle birlikte 100 ile 12800 lere kadar değişebilen aralıklarda olabilir. ISO değeri ne kadar düşükse kameranın ışık hassasiyeti o kadar azdır, bu doğru pozlama için dışarıdan daha çok ışığa ihtiyaç duyacağımız anlamına gelir. Düşük ışık koşullarında enstantane ve diyafram hızına müdahale edemediğimiz durumlarda ISO değerini arttırarak doğru pozlanmış fotoğraflar elde edebiliriz ancak bu da fotoğrafın kalitesinden feragat etmemizi gerektirir çünkü yüksek ISO değerleri fotoğrafta İngilizce noise ya da gran diye tabir edilen kumlu görüntüyle karşılaşırız. Yukarıdaki üçgenin her bir ucunda gördüğünüz bu ayarların dengesini sağladığımızda ideal yani doğru pozlanmış bir fotoğraf elde ederiz.

Bu bölümün başında da bahsettiğim gibi doğru pozlama diyafram, enstantane ve ISO üçlüsünün dengelenmesi ile elde edilir. DSLR ile yaptığınız çekimlerde manuel çekim modunu kullanmanızı öneririm. Manuel Mod Manuel Mod (M) makinenize diyafram, enstantane ve İSO ayarlarını kendiniz belirleyerek girdiğiniz çekim modudur. 

Manuel modda doğru diyafram, enstantane ve ISO ayarlarını belirlemek ilk başta zor görünebilir. Neyse ki gelişen teknoloji ile DSLR makinalar çekim aşamasında elektronik sistemleri (pozometre) sayesinde doğru ayarları kolayca bulmanıza yardımcı oluyor. DSLR makineler yaptığınız ayarlar doğrultusunda ortam ışığını da dikkate alarak fotoğrafınızın doğru pozlanıp pozlanmayacağını size çekim öncesinde gösterebiliyor. Aşağıda gördüğünüz ayarlar doğrultusunda ölçüm ve hesaplama yapan bir makine size fotoğrafınızın ideal pozlama için gerekli ışığı aldığında “sıfır” değerine gelerek siz henüz fotoğrafı çekmeden haber veriyor.

Makinemiz içerisindeki pozometre makinemizi doğrulttuğumuz bölgeden lens içerisine girerek sensöre gelen ışık miktarını ölçer ve bir gösterge ile mevcut ayarlarımız kullanarak fotoğrafımızı nasıl pozlanacağını çekmeden önce görmemizi sağlar. Bu göstergedeki ideal pozlama sıfır noktasıdır. Artıya doğru giden değerler fazla pozlamayı, eksiye doğru giden değerler ise az pozlamayı ifade eder.

Pozometreler üzerinde yer alan ışık algılayıcı sayesinde bulunduğu noktaya düşen ışık miktarını ölçerek ideal pozlama için gerekli olan diyafram, enstantane ve İSO değerlerini ekranında gösterir. Ancak pozometreden bir değer okumak için öncelikle sizin ona üç temel değerden ikisini girmeniz gerekir. Makinanız içerisindeki pozometre de aynı mantıkla çalışır. Eğer alan derinliğini belirlemek istiyorsanız öncelikle gerekli olan diyafram değerini girmeli ve sonra onu dengeleyecek olan enstantane değerini girmelisiniz. ISO ayarını ise başlangıçta mümkün olan en küçük değerde tutmanız daha evvel de değindiğim gibi grensiz bir fotoğraf için ideal olacaktır.

Örneğin siz arkası flu bir fotoğraf için büyük diyaframlı ( yeni küçük f değerli ☺ ) bir fotoğraf çekmek istiyorsunuz ve diyafram değerini f/1.8 e ayarlıyorsunuz, yüksek görüntü kalitesi için de ISO değerini 100 olarak belirliyorsunuz, makinenin pozometresi size hangi enstantane hızında doğru pozlamayı yakalayacağınızı doğru değeri seçtiğiniz anda sıfıra gelerek size haber veriyor hepsi bu! ( Bunu genellikle enstantaneyi yada değiştirmek istediğiniz ayarı kontrol eden kadranı kaydırarak yaparsınız.) Eğer hareket ile ilgili bir çekim söz konusu ise hareketi ne şekilde kontrol etmek istiyorsak ona uygun enstantaneyi seçip yine mümkün olan en düşük ISO ayarıyla makinanın doğru diyafram ayarını vermesini sağlayabiliriz. Örneğin kahve fincanından sıçrayan kahve damlalarını havada yakalamak istiyorsak enstantaneyi 1/1000 yada daha hızlı olacak şekilde ayarlarsak en küçük kahve damlacığını bile havadayken fotoğrafımızda dondurabiliriz.